أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

166

قانون ( فارسى )

بگذار ! . هرگاه قى فروكش كرد و آرام شد آنگاه مادهء سودائى باقيمانده را وسيلهء داروى هليله‌اى و سس صغير و قارچ چمنى و نمك هندى پاكسازى كن ! و اگر مصلحت ديدى كه بايد روغن كرچك را با ايارج فيقرا ( معجون تلخ مسهل . ) و سس صغير به بيمار بدهى كه اسهال شود ، مانعى ندارد . اگر ديدى كه بيمار قىزده از اثر مادهء سودائى طحالش بيمار است و آزار دارد . معالجهء طحال را نيز به كار ببر ! اگر سبب دل بهم آمدن ريزش مادهء صفرايى آبكى و كم‌مايه و گزنده بود - كه با خوراك داخل معده مىآميزد - هرگاه نوبت دل بهم آمدن رسيد قرص كوكب را استعمال كند . و در غير اوقات دل بهم آمدن پاكسازى از او به عمل آيد . براى پاكسازى معجون مسهل خوب است . و اگر وسيلهء الواى آميخته با اسكنجبين و سقمونيا ( محموده ) اسهال شود خوب است . آب آلو بخاراى مخلوط با تمر هندى نيز از داروهاى مسهل مناسب است . زيرا هم آلو بخارا و هم تمر هندى مادهء ناسازگار را به سوى پايين سوق مىدهند و از ترش‌مزگى كه دارند قى را تسكين مىبخشند . در اين حالات بهتر آن است كه توسط حقنهء نرم ، مادهء قىبرانگيز به سوى پايين رانده شود . مادهء حقنهء نرم در اين‌باره داروهاى زير باشد . نسخه : بنفشه ، عنّاب ، جو پوست‌كنده ، سه‌كوهه ، بابونه ، سپستان ، تربد ، شكر سرخ و بورك با روغن بنفشه قاطى شوند و مايهء حقنه گردند . و بعد از تنقيه شربت خشخاش بخورند . شربت اسكندر نيز در اين‌باره مفيد است . كه تركيبش به قرار زير است . نسخه : به ، سماق ، ثمر درخت كنار ، انار دانه و تمر هندى را باهم بپزند ؛ آنگاه كندر و كمى عود بر آن اضافه كنند . اين را بدان ! كه اگر بيمار قى و دل بهم آمدن ، شكمش قبض باشد و در همان حال قى كند ، علاجش دشوار است . براى كسانى كه به قى كردن رطوبت داخل معده مبتلا هستند ، خوردن قاوتها ، نان خوب برشته در تنور ، تباشير ، و افشره‌ها خوبند كه به رطوبت مىچسبند و آن را مىمكند و برمىچينند . به‌علاوه نياز بدان هست كه بر شكم و ميان دو شانه در پشت بادكش بگذارند . خوب است كه بيمار را در تاب گذاشته ، هول دهند و بجنبانند . اگر مايهء قى شدهء رطوبى ، از نوع خونابهء چركالود بود ، اين داروها را استعمال كنند : 1 - داروهاى مخدّر خوشبوى كه تبهكارى خونابهء چركالود را خنثى مىكنند و نمىگذارند خوراك فاسد گردد . 2 - قبض‌آورهاى خشك‌مزاج ( غير آبكى ) كه خوراكى خوب است و اگر خوش‌بو باشند بهتر است .